Bizi Arayın

0412 503 00 05
Randevu Al

Otizm Spektrum Bozuklukları

Otizm Spektrum Bozuklukları
Otizm Spektrum Bozuklukları

Otizme Yönelik Eğitim Uygulamaları

 

         Eğitim, otizmli çocukların iyileşme ve entegrasyon sürecinde en önemli unsurdur. Eğitimin her zaman terapi ve tedavi ile senkronize bir biçimde uygulanması gerektiğini belirtmek gerekir. Öğrenme, kavrama ve anlamlandırma sorunlarının çözümünde ve çocuklara bu yönde pratik kazandırılmasında eğitimin rolü oldukça büyüktür. Otizmli çocuklara özel olarak hazırlanmış bazı eğitim programları ve modelleri uygulanmaktadır.

Otizm eğitimi, çeşitli aşamalara ayrılır. Öncelikle eğitim görecek olan çocuğun iyi bir ölçme ve değerlendirme metoduyla profilinin çıkartılması gerekir. Kimi çocuklar diğer otizmli akranlarıyla birlikte grup şeklinde eğitim görebilirken, bazılarıyla birebir çalışılması gerekir. Eğitimin temel amacı kazandırılan becerilerin pekiştirilmesi ve çocukların kendi başlarına bilgi edinip pratikte uygulanabilir hâle getirilmesidir.

 

Eğitim Uygulamaları ve Değerlendirme Metodları

         Otizmli çocukların eğitimi Milli Eğitim Bakanlığı’na ve özel kuruluşlar tarafından sağlanmaktadır. Eğitimde öncelikle çocukların çeşitli becerileri kazanması sağlanır. Çocuklar daha sonra kaynaştırma programına alınır ve yaşıtlarıyla, çevreleriyle iletişim hâlinde olmalarına yardımcı olunur. Bununla birlikte, otizmli çocuklar için uygulanan farklı eğitim programları da bulunmaktadır. Hangi eğitim programının uygulanacağı genellikle çeşitli testler yapıldıktan ve veri toplanıp profil çıkarıldıktan sonra belirlenir.

 

  • Uygulamalı Davranış Analizi (ABA)

         Otizm eğitiminin ilk aşaması ABA (Applied Behavoir Analysis) olarak da bilinen uygulamalı davranış analizidir. Bu programın temel amacı çocuğun davranışlarını ve bu davranışlar ile ilgili çevresel özelliklerini analiz ederek terapi ve eğitim için gerekli olan programı çıkarabilmektir. Birçok kişi bunun bir ödül-ceza yöntemi olduğunu söylese de farklı bir mekanizması vardır. Davranış analizinin temel amacı çocuğun öğrenmesine ve beceri geliştirmesine engel olan olumsuz davranışları ortadan kaldırmaktır. Olumlu davranışlar ödüllendirilir, olumsuz davranışlar ise eğitmen tarafından düzeltilir. Haftada 20 ile 40 saat arası süren bu tedaviyle olumsuz davranışları tamamen ortadan kaldırmak ve çocuğu eğitime kazandırmak amaçlandırılmaktadır.

 

 

 

 

 

 

  • FLOORTİME

         Gelişimsel özelliklere, bireysel farklılıklara göre, bireyler arasında ilişki kurulmasına dayanan model, klinisyenlerin, ailelerin ve uzmanların çocuğu daha iyi anlamaları ve gelişimini desteklemek için kullanabilecekleri bir yaklaşımdır. Alandaki uzmanların, Otizm Spektrum Bozukluğu ya da başka gelişim problemi olan çocuklar için detaylı değerlendirme yapabilmesini ve müdahale programları geliştirebilmesini sağlar. DIR modelinin klinik uygulanış şekli DIRFloortime® tekniğidir.

 

 

  • Otizmli Çocuklar ile Davranışsal Eğitim Programı (OÇİDEP )

         OÇİDEP (Otizimli Çocuklar İçin Davranışsal Eğitim Programı) 2006 yılından bu yana eve ya da kuruma dayalı olarak yürütülmekte olan bir erken ve yoğun davranışsal eğitim programıdır.

 

 

  • Zihin Kuramı

         Zihin kuramı” başkalarının zihinsel durumlarından (düşünceler, inançlar, istekler ve niyetler vb) anlam çıkarma, bu bilgiyi onların ne söyleyeceklerini yorumlamada kullanabilme, nasıl davranacaklarını sezebilme ve bir sonra ne yapacaklarını tahmin edebilme becerisi olarak tanımlanır (Howlin, Baron-Cohen, Hadwin, 2016).

 

  • Portage Erken Müdahale Programı

         Okul öncesi çocukların (0 – 6 yaş) gelişimsel becerilerini değerlendirmeye ve ihtiyaçlarına uygun gelişim ve eğitim programı hazırlamaya yönelik bir pakettir. Portage metodu, 1969 yılında Amerika Birleşik Devletlerinde, Özel Eğitim Daire Başkanlığının, okul öncesi çocukların gelişimini desteklemek amacıyla açtığı proje yarışmasını en başarılı ve özgün ilk üç proje arasına girerek kazanmıştır. 1975 yılında Amerikan Eğitim Bakanlığı programı ülke çapında yaygınlaştırılması için resmi olarak onaylamıştır. O günden bu yana Portage Eğitim Paketi’nin kullanımı dünyanın dört bir yanına dağılmış ve bu eğitim paketi 35’ten fazla dünya diline çevrilmiştir. Birçok ülke, eğitim bakanlıklarının onayı ile, Portage Eğitim Paketi’ni erken çocukluk uyarı ve eğitim programı olarak kullanmaktadır.

 

 

  • Gilliam Otistik Bozukluk Derecelendirme Ölçeği ( GOBDÖ )

         Gilliam Otistik Bozukluk Derecelendirme Ölçeği-2 (GOBDÖ-2; Gilliam Autism Rating Scale-2) otistik bozukluğu karakterize eden davranışlar sergileyen 3-23 yaşlar arasındaki bireylerin farklı amaçlar için değerlendirilmesini sağlayan bir derecelendirme ölçeğidir.

 

 

  • TEACCH ve PEP-R (Psiko-Eğitimsel Profil Ölçeği )

         TEACCH programı, otizmli ve iletişim yetersizliği olan çocuklar, yetişkinler ve onların aileleri için geliştirilmiştir. Mesibov, Schopler ve ark., tarafından 40 yılı aşkın bir süre önce Amerika’da geliştirilmiş olan TEACCH programı, erken çocukluktan geçiş becerileri ve yetişkinlik dönemini de kapsayan bölümlerden ve değerlendirme ölçeklerinden oluşmaktadır. TEACCH Programı ve değerlendirme araçları dünyada 20’den fazla ülkede kullanılmaktadır. Bu program, öncelikle bireyin gereksinimlerini, becerilerini, ilgilerini dikkate alarak bireysel eğitim programı geliştirmeyi ve görsel olarak yapılandırılmış öğretim tekniklerini kullanarak fiziksel çevreyi, günlük programları, bireysel çalışma sistemlerini her yaş ve işlevsellik düzeyindeki otizmli birey için anlaşılır hale getirmeyi amaçlamaktadır.

         PEP-R 1972 yılında Schopler ve ark. tarafından geliştirilen ve 1979 da revize edilen otistik spektrum bozukluğu grubunda yer alan 0-12 yaş arası çocukları gelişimsel ve davranışsal alanda değerlendiren, bireysel eğitim programı (BEP) hazırlanmasına olanak veren bir değerlendirme aracıdır. PEP-R ile çocuğun yedi gelişim alanında (taklit, algı, ince motor, kaba motor, el-göz koordinasyonu, bilişsel ve sözel alanlardaki) hâlihazırdaki düzeyi, yeterlilikleri ve yetersizlikleri belirlenmektedir. Bunun yanı sıra, çocuğun BEP’ nı oluşturacak, her gelişim alanında gelişmekte olan becerileri de (emerging skills), belirlenmektedir. Davranışsal alanda ise çocuğun, otistik davranış özelliklerinin yoğunluğu dil, ilişki ve duygulanım, oyun ve materyallere ilgi, duyusal tepkiler olmak üzere dört alt alanda otistik davranış özelliklerinin yoğunluğu değerlendirilmektedir.

 

 

  • Duyu Bütünleme Terapisi

 

  • Etkileşim Temelli Erken Çocuklukta Müdahale Programı (ETEÇOM)

         ETEÇOM, ilişki-temelli yaklaşıma (Relationship-Based Approach) dayalı bir programdır. Floortime, DIR, Denver Modeli ve ETEÇOM(Responsive Teaching; http://www.responsiveteaching.org/) gibi ilişki temelli uygulamalar birincil bakıcının (ebeveyn ya da uzman/eğitimci) çocuğu ile etkileşiminin niteliğini geliştirmeye ve dolayısı ile çocuğun gelişimini (bilişsel, sosyal-duygusal ve iletişim) desteklemeyi hedefler.

 

 

 

 

 

  • Doğal Öğretim Modeli

         Doğal öğretim; yapılandırılmış etkinliklerden uzak, çocuğun liderliğinde ve yetişkinin katılımıyla, karşıklıklı etkileşimi barındıran, hedeflerin yetişkin tarafından bu etkinliklere gömüldüğü öğretim yöntemlerinin tamamıdır.

 

 

  • PECS Yöntemi

         Pecs uygulamalı davranış analizine dayalı bir alternatif iletişim sistemidir. Normal dil ve iletişim gelişimi aşamalarına göre planlanmıştır. Öncelikle temel iletişim ilkelerini kazandırmayı, daha sonra ise belli mesajları iletmeyi öğretmeyi hedefler. Mesaj iletiminde, önce tek resimler kullanılır. Giderek birden fazla resmin bir araya getirilmesiyle, cümleler kurulur.

 

  • Otizm Spektrum Bozukluğu Gösteren Çocukların Ailelerine Yönelik Aile Eğitimini Programlama ve Uygulama

 

  • Özel Eğitimde Uygulamalı Davranış Analizine Dayalı Davranış Yönetimi

 

  • Otizm Değerlendirme Seti

 

  • Otizm Spektrum Bozukluğu Gösteren Çocuklarla Motor Öğrenme ve Müdahale

 

  • Otizm Spektrum Bozukluğu Gösteren Çocuklarla Doğal Öğretim ve Doğal Dil Öğretim Stratejileri

 

  • Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireyler ve Cinsellik Öğretimi

 

  • Etkinlik Çizelgeleriyle Öğretim

         Bu yöntem, beceri kazandırma eğitimi için kullanılır. Temel amaç çocuğun becerileri küçük parçalara bölerek kazanmasını sağlamaktır. Çocuğa kazandırılmak istenen beceriler küçük aktivitelere bölünür. Otizmli çocuk, bu aktiviteleri yerine getirerek beceriyi kazanmış olur. Bu yöntemin genellikle olumlu sonuçlar veren bir metot olduğunu belirtmek gerekir. Çocukların başkalarına bağımlı olmadan becerilerini geliştirebilmeleri için etkili bir yöntemdir. Ayrıca çocukların detaylı ve kapsamlı bir şekilde düşünmesine de yardımcı olduğu bilinmektedir. Bugün birçok eğitim kurumunda kullanılan bir metottur.

 

 

 

  • Model Alma Yöntemi

         Otizm Spektrum Bozukluğuna sahip olsun ya da olmasın, her çocuğun öğrenme sürecinde bir rol modele ihtiyacı vardır. Çocuklar konuşma gibi motor becerilerini rol model sayesinde öğrenirler. Otizmli çocuklarda bunun daha büyük bir önem taşıdığını belirtmek gerekir. Çeşitli becerileri model alma yöntemiyle öğrenmeleri daha kolay olmaktadır. Model alma eğitiminde genellikle video materyalleri kullanılır. Çocuktan videoda görülen kişiyi takip etmesi ve onun yaptıklarını yapması istenir. Bu şekilde beceri öğretimini pratiğe geçirmek mümkün olabilmektedir.

Videoyla model alma yönteminde çocuğun önünde öğrenmesine yardımcı olabilecek materyaller bulunur. Örneğin cisimleri kullanma becerisi videoda gösterilirken bir yandan çocuktan cisimleri hareket ettirmesi ve videodaki rol model gibi kullanması istenir. Otizmli çocuk bu sayede kendisine öğretilen becerileri pratiğe çevirmiş olacaktır. Bazı durumlarda otizmli çocuk çeşitli davranışları yaparken videoya çekilir ve bu şekilde kendi davranışlarını model alarak öğrenir

 

 

  • Fırsat Öğretimi

         Bu programın temel amacı çocukların iletişim becerilerinin gelişmesidir. Öncelikle çocuğun iletişim girişiminde bulunması sağlanır. Örnek vermek gerekirse, çocuğun ulaşabileceği yere bir oyuncak ya da ilgisini çekecek bir cisim konur. Ona ulaşabilmek için bir iletişim girişiminde bulunması ya da isteğini mimikleriyle, jestleriyle, sözel iletişim girişimiyle belli etmesi istenir. Çocuk iletişim girişiminde bulunduğunda oyuncak onun istediği yere getirilir. Bu gün içinde sık sık yapılarak çocuğun iletişim yeteneğinin artması sağlanır. Genel olarak verim alınan bir yöntem olduğu bilinmektedir. Fırsat öğretimi yöntemiyle eğitim gören çocukların iletişim yeteneklerini arttırdıkları bilimsel ortamlarda ispat edilmiştir.

 

  • İşlevsel Değerlendirme Ve Analiz

         İşlevsel değerlendirme, hem eğitim hem de terapi yöntemi olarak bilinmektedir. Temel amacı otizmli çocukların olumsuz davranışlarının sebeplerini tespit etmek ve aynı sebepler, etkenler karşısında olumlu davranışlar kazanmasını sağlamaktır. Otizmli bireylerin öfke nöbetlerinin genellikle duyusal haz elde etme işlemine yönelik olduğu bilinmektedir. İşlevsel değerlendirme yönteminde, geliştirilen yeni davranışlar için ödüllendirme sistemi yapılır ve çocukların geliştirdikleri yeni davranışlardan duyusal haz elde etmeleri sağlanır.

 

 

 

  • Sosyal Öyküler

         Bu metot, 1991 yılında eğitimci Carol Gray tarafından uygulanmaya başlanmıştır. Okuma-yazma bilen çocuklarda yazılı, bilmeyen çocuklarda ise resimli öyküler oluşturularak uygulanır. Uygulamanın amacı, hazırlanan öyküler ile çocuklara ne yapmaları gerektiğini anlatmaktır. Özellikle sosyal beceri kazanmada etkili bir yöntem olduğunu belirtmek gerekir.

Öykülerin amacı “nasıl” ve “neden” sorularını açıklamaktır. Otizmli çocukların derin düşünme ve anlamlandırma konusunda eksiklikleri olduğu için, davranışların amaçlarını anlamaları zor olabilir. Öykülendirmenin amacı tam olarak bu açığı ortadan kaldırmaktır. Çocukların bir neden-sonuç ilişkisi kurarak sosyal becerilerini kazanmalarına yardımcı olur.

İletişime Geç